Evde Kompost Yapma

Mutfakta biriken çay posası, sebze kabukları ve kahve telvesi çöpe gittiğinde bahçeniz için değerli bir kaynak da beraberinde gidiyor. Bu atıkların büyük bölümü, doğru koşullar sağlandığında birkaç ay içinde koyu renkli, orman toprağı kokan bir malzemeye dönüşür. Kompost, bitkiye doğrudan besin veren bir gübreden çok, toprağın yapısını iyileştiren bir düzenleyicidir: killi toprağı gevşetir, kumlu toprağın su tutma kapasitesini artırır, faydalı mikroorganizmaları çoğaltır.

Aşağıda, balkonda ya da küçük bir bahçe köşesinde uygulanabilecek şekilde bahçe kompostu hazırlama sürecini adım adım ele alıyoruz.

Kompostun Temel Mantığı: Yeşil ve Kahverengi Dengesi

Kompost yapımında ezberlenmesi gereken tek şey şu ayrımdır:

• Yeşil malzemeler (azot kaynağı): Sebze ve meyve kabukları, çay-kahve posası, taze ot ve yaprak kesikleri, solmuş çiçekler. Nemli ve yumuşaktır, çabuk bozulur.
• Kahverengi malzemeler (karbon kaynağı): Kuru yapraklar, ince dal parçaları, karton, gazete kağıdı, talaş, saman, yumurta kabuğu. Kuru ve liflidir, yavaş bozulur.

Karbon-azot dengesi bozulduğunda sorunlar başlar. Yeşil fazla olursa yığın çamurlaşır ve kötü kokar; kahverengi fazla olursa süreç neredeyse durur. Pratikte hacim olarak iki ölçü kahverengiye bir ölçü yeşil oranı çoğu ev koşulunda iyi sonuç verir.

Adım Adım Kompost Kurulumu

1. Kabı ve yeri seçin. Bahçede bir köşe ayırabiliyorsanız tahta paletlerden ya da tel kafesten yaklaşık 80x80 cm'lik bir bölme yeterlidir. Balkonda çalışıyorsanız kapaklı, tabanı delikli bir plastik bidon veya hazır kompost kovası kullanın. Yer seçiminde yarı gölge tercih edin; tam güneşte yığın sürekli kurur, tam gölgede ise fazla ıslak kalır.

2. Tabana kaba malzeme koyun. İlk katman olarak parmak kalınlığında dal parçaları, kuru sap veya kırılmış saksı parçaları yerleştirin. Bu katman hava dolaşımını sağlar ve fazla suyun akıp gitmesine izin verir. Kompostta havasız kalan noktalar, kokunun ana kaynağıdır.

3. Katmanlı doldurun. Üzerine bir kat kahverengi, ince bir kat yeşil, yine kahverengi şeklinde ilerleyin. Her yeşil katmanın üstünü mutlaka kuru malzemeyle kapatın; bu, sinek ve koku probleminin büyük bölümünü baştan çözer. Malzemeleri mümkün olduğunca küçük parçalara ayırın, çünkü ayrışma yüzey alanıyla hızlanır.

4. Bir tutam olgun toprak ya da eski kompost ekleyin. Ayrışmayı yapan mikroorganizmalar hazır gelmez, onları siz taşırsınız. Bahçe toprağını hazırlarken kenara aldığınız bir kürek humuslu toprak, yığına doğal bir başlatıcı görevi görür.

5. Nemi sıkılmış sünger kıvamında tutun. Elinize aldığınızda topaklanmalı ama su damlamamalı. Kuru kalırsa ince bir hortumla nemlendirin, fazla ıslaksa kuru yaprak veya karton ekleyip karıştırın. Yağış alan açık yığınlarda üstünü örtmek işinizi kolaylaştırır.

6. Havalandırın. İlk aylarda haftada bir, sonrasında iki-üç haftada bir bel çatalı ya da uzun bir sopayla yığını alt üst edin. Karıştırma, ayrışma süresini belirgin biçimde kısaltan en önemli müdahaledir. Bidon kullanıyorsanız kapağı kapatıp yatırarak yuvarlamak da işe yarar.

7. Olgunluğu kontrol edin. Kompost hazır olduğunda ilk malzemeler tanınmaz hale gelir, renk koyu kahverengiye döner, koku nemli orman zeminini andırır. Mevsime, parça büyüklüğüne ve karıştırma sıklığına göre bu süre iki ile altı ay arasında değişir. Kışın süreç yavaşlar, panik yapmayın.

8. Eleyip kullanın. İri parçaları geniş gözlü bir elekten geçirip yeni yığına geri koyun. Elenmiş kompostu dikim öncesi toprağa 3-5 cm kalınlığında karıştırabilir, saksı harcına hacmin dörtte biri kadar ekleyebilir ya da bitki diplerine malç olarak serebilirsiniz.

Kompost Kabına Neyi Atmalı, Neyi Atmamalı?

Sık Yapılan Hatalar

Sadece mutfak atığı biriktirmek

En yaygın hata. Kuru malzeme desteği olmadan yığın kısa sürede ekşiyen, sinek çeken bir çamura dönüşür. Sonbaharda topladığınız kuru yaprakları bir çuvalda saklayıp yıl boyunca kullanmak bu sorunu tamamen ortadan kaldırır.

Hiç karıştırmamak

Kapağı kapatıp beklemek işe yaramaz. Oksijensiz ortamda farklı bakteriler devreye girer, kötü koku ortaya çıkar ve ayrışma aylarca sürüncemede kalır.

Olgunlaşmamış kompostu bitkiye vermek

Yarı ayrışmış kompost, toprakta ayrışmaya devam ederken azotu kendisi kullanır ve genç bitkilerin gelişimini yavaşlatır; fide köklerini yakabilir. Emin değilseniz bir